حقوق بشر در ایران
گزارش سالانه سازمان عفو بین الملل

کانون وکلاي دادگستري

سايت های حقوقی

مرکز اسناد حقوق بشر ايران

کتابخانه حقوق بشر و دمکراسی

  فعالان حقوق بشر در ايران

 کميته دفاع از حفوق بشر در ايران - سوئد

انجمن مدافع حقوق اقوام تحت ستم
Society for Threatened Peoples

جامعه بين المللى براى حقوق بشر
International Gemeinschaft für Menschenrechte

 دفتر كميسارياى عالى حقوق بشر سازمان ملل متحد
UNHCHR

سازمان پاسداران حقوق بشر
Human Right Server

سازمان خبرنگاران بدون مرز
Reporters without borders

سازمان ديده بان حقوق بشر
Human Rights Watch

سازمان سرزمين زنان
Terre-des-femmes

سازمان عفو بين الملل
Amnesty International

 سازمان كمك به آوارگان وابسته به سازمان ملل متحد
UNHCR

 سازمان ملل متحد
United Nations

مجمع جهانى شفافيت
Transparency International

موسسه صلح آموزى
Institut für Friedenspädagogik Tübingen e.V

منابع پژوهشى درباره حقوق انسانى زنان
Women's Human Rights Recources

شبكه جهان واحد
oneworldweb
 

• وضع حقوق بشر در

ايران (متن گزارش موريس كاپيتورن ـ 1)

• وضع حقوق بشر در

 ايران (متن گزارش موريس كاپيتورن ـ 2)

• کنوانسيون حذف کليه

اشکال تبعيض عليه زنان

• براي جلوگيري از

ربودن و سر به‌نيست

كردن افراد

• پيمان‌نامه سازمان

ملل متحد درباره حقوق

كودكان

• اسناد كنفرانس محيط

زيست سازمان ملل

(كنفرانس ريو)

• یونیسف

• سازمان ملل متحد

• کنوانسيون ضد شکنجه

• جایزه نوبل   

اعلاميه جهانی حقوق بشر چگونه بوجود آمد؟

به مناسبت روز حقوق بشر ( 10 دسامبر -  20  آذر)

دکتر احمد رضا کمره ای

arkamarei@yahoo.com

يکشنبه ١۵ آذر ١٣٨٣ – ۵ دسامبر 2004

•  جنگ جهانی دوم و وضعيت حقوق بشر

از حدود سال 1941 ميلادی که اطلاعات دقيقی در مورد جنايات نازی ها در آلمان هيتلری و سرزمين های اشغالی به دنيای خارج  درز کرد، فکر و عزم ايجاد سازمان ها و تعهدات بين المللی برای حفظ صلح جهانی قوت گرفت ( منشور اتلانتيک  در آگوست 1941، اعلاميه ملل متحد در ژانويه 1942 و پيشنهادات دامبارتون اوکس برای تاسيس سازمان ملل متحد در سپتامبر و اکتبر 1944).

 با پايان گرفتن جنگ جهانی دوم  و آگاهی از  ويرانی های  وحشتناک  آن ( 55 مليون کشته، 27 مليون زخمي، نابودی بسياری کشورها و شهرها و 5/1 تريليون دلارخسارت)،  اهداف ارزشمند سازمان ها و تعهدات بين المللی فوق بيش از پيش نمايان  شد.  کوره های آدم سوزي، افشای جنايات جنگی در دادگاه نورنبرگ، راه پيمائی مرگ  باتا آن،  و نتايج بمباران های اتمی هيروشيما و ناکازاکی  به فکر و عزم جديد جهانی برای حفظ صلح در دنيا کمک کرد.

اگرچه کشور عزيز ما ايران نسبت به ديگر کشورهائی که مستقيما در جنگ جهانی دوم درگير بودند، صدمه کمتری خورد، ولی از طرف نيروهای متفقين اشغال شد و تبعات ان سالها و دهه های متمادی بر جای ماند.  در زمان اشغال ايران توسط  نيروهای متفقين بود که مشاهده رفتار نامناسب سربازان اشغالگر با هموطنان، روح لطيف و حس وطن پرستی حسين گل گلاب و روح الله خالقی را به رنج  آورد و باعث شد که ايشان سرود جاودانه « ای ايران » را بوجود آورند که نوای دلپذير آن هميشه پا برجا خواهد بود.

•  تاسيس سازمان ملل متحد

 در 26 جون 1945 ميلادی ( برابر با 6 تير 1324خورشيدي) منشور ملل متحد توسط  نمايندگان 50 کشور موسس سازمان ملل متحد در سانفرانسيسکو به امضا رسيد.  اگر چه در پيشنهادات دامبارتون اوکس برای  تاسيس سازمان ملل متحد به موضوع حقوق بشر اشاره ای گذرا شده بود، ولی آگاهی از توانائی انسان در نابودی و انجام  اعمال وحشيانه، منجر بر اصرار و ابرام شديدی بر شناسائی حقوق اساسی انسانها گرديد.  در حقيقت در اثر اصرار نمايندگان کشورهای کوچک و بسياری از سازمان های غير دولتی بود که موضوع  حقوق بشر بطرق زير در مقدمه و ماده اول منشور سازمان ملل متحد گنجانده شد:

مقدمه:« با تائيد مجدد ايمان به حقوق اساسی انسانها، کرامت و ارزش شخص انسان، حقوق برابر مردان و زنان و کشورهای بزرگ و کوچک».

 ماده اول:«... پيشبرد و گسترش  احترام به حقوق بشر و آزادی های اساسی برای همه بدون توجه به نژاد، جنسيت، زبان و مذهب».

يشنهاد تدوين يک  سری اصول جهانی حقوق بشر که بدوا از طرف کشورهای پاناما، مکزيک، شيلي، و کوبا ارائه شده بود مورد تائيد گسترده همه کشورها قرار گرفت و  توافق گرديد که تدوين « اسناد بين المللی حقوق» يکی از اولين وظايف سازمان جديد التاسيس باشد ( شکل 1 ).

 تاسيس کميسيون حقوق بشر سازمان ملل

در اولين جلسه شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل که درتاريخ  16  فوريه 1946 در لندن منعقد شد،  قطعنامه تاسيس کميسيون حقوق بشر سازمان ملل به  تصويب  رسيد.  وظيفه اين کميسيون ارائه پيشنهادات، توصيه ها و گزارشات در موارد زير به کنسول اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل بود:

(الف) اسناد بين المللی حقوق

(ب) اعلاميه يا ميثاق جهانی در مورد آزادی های مدني، وضعيت زنان، آزادی اطلاعات و موارد مشابه

(پ) حمايت ار اقليت ها

(ت) جلوگيری از تبعيض بر مبنای نزاد، جنسيت، زبان و مذهب

در اين جلسه، اعضای هسته اوليه کميسيون حقوق بشر انتخاب شدند ولی بعدا در جلسه 29 آوريل تا 20 می 1946، ترکيب نهائی کميسيون مرکب از 18 عضو از کشورهای  استراليا، بلژيک، بلاروس، چين، شيلي، مصر، فرانسه، هندوستان، لبنان، پاناما، فليپين، اوکراين، اتحاد جماهير شوروی سوسياليستي، يوگسلاوي، اوروگوئه، بريتانيا و ايالات متحده آمريکا انتخاب شدند.   سپس کميسيون  از دبير کل سازمان ملل تقاضا نمود که کليه اطلاعاتی که  در زمينه وظايف کميسيون در جهان وجود دارد، جمع آوری گردد.   پيرو اين تقاضا بود که  بخش حقوق بشردر دبيرخانه  سازمان ملل تاسيس گرديد.  شورای اقتصادی و اجتماعی در 21 جون 1946 شرايط، نحوه کار و عضويت در کميسيون حقوق بشر را تصويب نمود.

•  تهيه و تدوين اعلاميه جهانی حقوق بشر

تهيه و تدوين اعلاميه جهانی حقوق بشر در هشت (8) مرحله،  و حدود دو سال به طول انجاميد.  در اين مدت، هر يک از نکات  اعلاميه توسط نمايندگانی با عقايد متفاوت از اروپای شرقی و غربی گرفته تا تمدنهای آسيائی و امريکائي، از سيستم های حقوقی آنگلوساکسون و لاتينی گرفته تا معتقدات مذهبی و فرهنگی خاور ميانه، همگی مورد بحث های مهيج و پر حرارت قرار گرفت (عکس ها از آرشيو سازمان ملل متحد).

مرحله 1 - اولين جلسه کميسيون حقوق بشر( ليک ساکسس- نيويورک، 27 ژانويه تا 10 فوريه 1947)

 در اولين جلسه کامل کميسيون حقوق بشر، افراد  زير به عنوان هيات مديره  انتخاب شدند:

آمريکا -  رئيس  ه متحد ايالات از  (Eleanor Roosevelt) روزولت النور خانم - 1        

وی همسر فرانکلين روزولت  رئيس جمهور فقيد آمريکا در دوران جنگ جهانی دوم  است.  تهيه، تدوين و تصويب اعلاميه جهانی حقوق بشر تحت هدايت و نظارت اين زن  متواضع  و معتقد به کرامت انسانی انجام پذيرفته است.  وی  از طرف بسياری از صاحب نظران  به عنوان با نفوذ ترين زن قرن بيستم شناخته شده است.

)  از فرانسه -  نايب رئيسRene Cassin2 -  آقای  پروفسور رنه کاسن (

وی پروفسور حقوق مدنی و متخصص در حقوق بين الملل به ويژه  حقوق بشر در دانشگاه پاريس  بود.  او زندگيش را وقف دفاع از حقوق مردان، زنان و کودکان کرده بود بطوريکه در دهه 1920 وی را پدر يتيمان فرانسه  می خواندند.  در سال 1968 جايزه صلح نوبل را بخاطر تهيه اولين پيش نويس کامل اعلاميه جهانی حقوق بشر دريافت نمود.

)  از لبنان -  گزارشگرCharles Habib Malik3 -  آقای پروفسور چارلز حبيب مالک (

وی دکتر فلسفه از دانشگاه هاروارد و معتقد به تعريف حقوق بشر از منظر حقوق طبيعی  بود.  او در عين حال،  رئيس شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل  و در سال 1948 که اعلاميه جهانی حقوق بشر مورد بررسی مجمع عمومی قرار گرفته بود، رئيس کميته سوم ( اجتماعي، انسانی و فرهنگی ) بود.  وی در شکل گيری  و تصويب اعلاميه جهانی حقوق بشر نقش حياتی  ايفا نموده،  در سال 1951 به رياست کميسون حقوق بشر و بعدا به رياست  مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسيد. 

)  از چين -  نايب رئيس Peng Chung Chang4 - آقای پروفسور پنگ چونگ چنگ (

وی  دکتر مطالعات چين از دانشگاه کلمبيا  و در مدت تهيه و تدوين اعلاميه  صدای قوی کشورهای آسيائی بود.  او از هرگونه يکجانبه گرائی جلوگيری ميکرد و بسياری از مشکلات عقيدتی و انشائی اعلاميه را از طريق مذاکره و گاهی حتی با طنز حل و فصل کرد.

) استاد حقوق بين الملل  دانشگاه مک گيل کانادا و John Peter Humphreyآقای پروفسور جان پيتر هامفری (

رئيس بخش حقوق بشر دبيرخانه  سازمان ملل اگرچه رسما عضو هيات مديره کميسيون و کميته تهيه پيش نويس نبود، ولی وی تهيه کننده مدارک اوليه چهار صد و هشت صفحه ای و اولين پيش نويس اعلاميه  برای کميته تهيه پيش نويس بوده است.  او در خلال بحث ها نيز، نقش ميانجی با ارزشی بين فلسفه های مختلف را ايفا نمود.

اعضای کميسيون پس از بحث های مفصل در مورد شکل و محتوای اسناد بين المللی حقوق،  خود را در مقابل انبوهی ازاطلاعات و مدارک يافتند و تصميم گرفتند که يک کميته تهيه پيش نويس مرکب از نمايندگان هشت کشور استراليا، شيلي، چين، فرانسه، لبنان، اتحاد جماهير شوروی سوسياليستي، بريتانيا و ايالات متحده آمريکا تشکيل داده، و بهمراه رئيس بخش حقوق بشر دبيرخانه، مسئوليت تهيه يک پيش نويس جهانشمول را به عهده گرفتند.  شورای اقتصادی و اجتماعی بعدا اين پيشنهاد را تائيد کرد.

مرحله 2 - اولين جلسه کميته تهيه پيش نويس ( ليک ساکسس -  نيويورک، 9 تا 25 جون 1947)

در اين جلسه، دو پيش نويس مورد مقايسه قرار گرفتند.  اولی پيش نويس رئوس اسناد بين المللی حقوق بشر که توسط رئيس بخش حقوق بشر دبيرخانه  سازمان ملل  تهيه شده بود و در بر گيرنده تمامی حقوق های پيشنهاد شده در پيش نويسهای بين المللي،  قانون اساسی کشورها، پيشنهادات اعضای کميسيون حقوق بشر، سازمانهای غير دولتی و افراد علاقمند بود.   دومی پيش نويسی که نماينده بريتانيا در کميسيون برای تصويب در مجمع عمومی پيشنهاد کرده بود.  اين دو پيش نويس از نظر فرم اوليه اسناد حقوق بشر مقايسه شدند و تصميم گرفته شد که پيش نويس بخش حقوق بشر دبيرخانه سازمان ملل، مبنای کار قرار گيرد.  برخی  از نمايندگان  معتقد بودند که فرم اسناد حقوق بشر بايد به صورت اعلاميه ( دارای وزن اخلاقی و بدون تعهد حقوقی برای کشورهای عضو سازمان ملل) باشد و برخی ديگر معتقد بودند  که فرم آن بايد به صورت ميثاق ( دارای تعهد حقوقی برای کشورهای عضو سازمان ملل که آنرا قبول می کنند) باشد.  پس از بحث های فراوان، کميته به اين نتيجه رسيد که بهترين فرم، يک اعلاميه کلی با مفاهيم عمومی  و متعاقب آن يک يا چند ميثاق با حقوق های مشخص می باشد.  از اينرو کميته پيش نويس تصميم گرفت  دو سند را تهيه و به کميسيون  حقوق بشر پيشنهاد نمايد -  يکی پيش نويس  اوليه يک اعلاميه جهانی برای اصول کلي،  و ديگری پيش نويس اوليه يک ميثاق بين المللی حقوق بشر برای متعهد نمودن کشورهای امضاء کننده آن.  در اين جلسه از پروفسور رنه کاسن خواسته شد تا بر مبنای پيش نويس اوليه پروفسور جان پيتر هامفري، پيش نويس کامل اعلاميه جهانی را تهيه نمايد.

مرحله 3 - دومين جلسه کميسيون حقوق بشر( ژنو- سوئيس، 2  تا 17 دسامبر 1947)

در اين جلسه که بسياری از سازمانهای غير دولتی وحتی افراد علاقمند نيز حضور داشتند، اين فکر و انديشه که اسناد حقوق بشر متشکل از سه قسمت يعنی يک اعلاميه، يک ميثاق، و معيارهای اجرا باشد، قوّت گرفت.  خانم النور روزولت  تاخير در تشکيل جلسات  را غير قابل قبول می دانست و اعضای کميسيون را تشويق می کرد تا بجای نطق های طولانی تبليغاتي، بر روی هدف کميسيون يعنی تهيه و تدوين اعلاميه متمرکز شوند.  برخی از اعضا کميسيون  تا روزی 18 ساعت کار می کردند.  پس از مباحث